СУНУШ ЖАНА ТАЛАП Гарретт Питерсендин экономика тууралуу сабагы
Экономикада бир гана жобо тууралуу уксаңыз,
ал - сунуш менен суроо-талап жөнүндө жобо болсо керек.
Акыры бул жобо пайда менен чыгым кызматтары боюнча
баштапкы жоромолдордон алынганын эске алышыбыз керек.
Бирок оболу эки мүнөттүк сабагыма өтөйүн.
Анда эмесе сунуштан баштайлы.
Сунуш сызыгы - тийешелүү товардын баасы менен
өндүрүүчүлөр товарды канча көлөмдө чыгараарынын өз ара байланышын көрсөтөт.
Маселен, алар кол чатырларды өндүрөт деп айталы.
Товардын баасы кымбат болгон чакта,
өндүрүүчүлөр сатылган ар бир бирдиктен көбүрөөк киреше алгандыктан,
адатта, сунуш сызыгы өйдө карай жантайыңкы.
Мында өндүрүүчүлөр ошол товарды көбүрөөк өндүрүүгө кызыкдар.
Эми суроо-талапка өтөлү.
Суроо-талап сызыгы товардын баасы менен кардарлардын товарды сатып алуу
ыктымалдуулугунун өз ара байланышын көрсөтөт.
Айрым эрежеден тышкары абалдарды эске албаганда, суроо-талап сызыгы көбүнесе төмөн карай жантайыңкы.
Ички сезимден улам, эгерде бир нерсе арзаныраак болсо, андан көбүрөөк сатып аласыз.
Эгерде сунуш сызыгы менен суроо-талап сызыгын чогу бир графике койсок,
биз кичине Хти - эки сызык кесилишкен учурду көрөбүз.
Сунуш менен суроо-талап кесилишкен чекит
базар тастыктаган бааны көрсөтөт.
Эгер баа базар тастыктаган сереге жетсе,
анда өндүрүүчүлөр кол чатырларды кардар талап кылган көлөмдө жасап калышат.
Ошондо ар бир кол чатыр сатылат
жана аны каалаган ар ким аны сатып ала алат.
Эгерде кол чатырдын баасы
базар тастыктаган баадан жогору болсо эмне болот?
Мындай жагдайда өндүрүүчүлөр
кардарларга зарыл болгондон көп кол чатыр жасап, ашыкча товар калат.
Анын сыңарындай, баа
базар тастыктаган баадан төмөн болсо,
кардарлар көп кол чатыр сатып алгысы келгени менен
өндүрүүчүлөр андай көлөмдө товар чыгарууга анчейин кызыкдар болбойт да,
базарда кол чатыр таңкыстыгы пайда болот.
Ашыкча жана таңкыстык сөздөрү
баага байланыштуу экенин түшүнүү маанилүү.
Эгерде кол чатырдын баасы 100 доллар болсо, аны 1000 нускада өндүрүү
ашыкча товар пайда кылышы, ал эми кол чатырдын баасы 1 доллар
эле болсо, анда анын таңкыстыгы келип чыгышы ажеп эмес.
Сунуш жана суроо-талап калыбы аркылуу кантип бааны аныктай алабыз?
Жооп берүү үчүн көп өңүттү эске алуу керек.
Ал товарды бир эле өндүрүүчү чыгаруудабы же көп тараппы,
аны бир эле кардар сатып алуудабы же көп кишилерби,
мыйзамдар эмне дешет, капыстан бороон- чапкын болсо, базар ага карата
өз мамилесин канчалык тез билдирет, ушул сыяктуу жагдайлардан көз каранды.
[музыка ойнолууда]