- Мұны студияда қалдырыңыз.
[күледі] - бірақ бұл импровизация, сондықтан...
- Экономистер арасында
Мариялар, Наташалар және Хуанитолар аз
және бұл көптеген дау тұдырды.
Алайда, нақты мәселелерді шешіп
экономиканы дамытушы
нағыз әйел-экономистер
тасадан тыс қалып жатады.
Экономикадағы әйелдер бағдарламасына қош келдіңіздер!
- Әлеуметтік медианы қалай қолданатыныңыз туралы белгілі бір ережелер бар емес па?
- Бұл сен!
- Иә. Осы туралы кішкене талқылайық.
- Остром, екінші дубль. Маркер.
- Жергілікті қоғамдастықпен ынтымақтастыққа негізделген
экономика жайлы айтқан кезде,
кейбір адамдардың ақыл-ойы бір нәрсеге көзделеді...
♪ Кеңес одағының әнұраны ♪
Бірақ, Элинор Остром социалист болмады.
Лос-Анджелесте дүниеге келген ол Ұлы Депрессия дәуірінде өмір сүрді,
Остромның балалық шағын
соғыс уақытымен тұспа-тұс келді. Бақша қазып,
әскери қызметкерлерге арналған шарфтарды тоқып, киім-кешектерін қайырымдылық дүкенінен сатып алатын.
Ерте жастан бастап ынтымақтастық принциптері,
сондай-ақ ресурстарды сақтау
оның дүниетанымында терең тамырланған.
- Мен бала күнімнен
көп жұмыс істеуді және тәуелсіз болуды үйрендім.
- Сол себепті де таңқалуға келмес,
Остромның экономикадағы ең үлкен жетістігі болып,
сол кездегі "Қауымдастықтар трагедиясы" деп аталатын
консенсусты бұзуымен байланысты.
Тоқтай тұрыңыз...
"Қауымдастықтар трагедиясы" деген не?
Экономистердің айтуынша ортақ меншік маңызды ресурстарды
шамадан тыс пайдалануға әкеледі.
- Мысалы, адамдар жайылымды
немесе көлді бірге пайдаланса
өздері үшін мүмкіндігінше небәрі көп нәрсені алуға тырысады.
[балалар шу шығарады]
- Тоғанда балық аулайтын балықшыларды елестетіп көріңіз
әр балықшы басқа балықшылар балықты
бірінші болып аулап алады деп ойлап
балықты өздері тез арада аулап алуға тырысады.
Келесіде не болатынын білесіз,
- тоғанда бірде-бір балық қалмайды.
Остром осы бірауыздылық консесусты қабылдамады.
[күледі]
- Оның тағдыры оны қарсыластыққа төзімді еткен еді.
- Оның жастық кезінде,
əйел болудың өзі оңай болған жоқ.
Аспирантураға түсу деген мүлде қиын еді.
Сенеміз бе, анам тіпті менің университетке
түскеніме де қуанған жоқ.
Оның сөзінше: "бəрібір де сен ешқашан университетте сабақ бере алмайсын.
Жұмысқа да тұра алмайсың", - дейтін.
- Басқаша айтқанда, авторитеттердің айтқаны әрдайым
дұрыс бола бермейтінін мойындауға мәжбүр болды.
- Бірақ мен өзіме сенім артып, қайсарлығыммен
өз жұмысымды жалғастыра бердім.
- Сондықтан ол "қауымдық трагедия" проблемасын басқа
жағынан қарастырды.
Сол кезде жиі кездесетін
теория құру тәсілінің орнына,
нақты жағдайларды зерттеуге негізделген тәсілді қолданды.
Кеңсесінен шығып
жергілікті адамдармен сөйлесе бастады.
Ол Испаниядағы қоғамдық суару жүйелерін,
Непалдағы ормандарды және Жапонияның таулы ауылдарын зерттеуге аттанды.
- Біз әлемдегі түрлі үлгілерді зерттедік.
Адамдар өзін-өзі басқаратын ортақ институттарды
әр түрлі ортақ меншік түрінде құрып,
бəріне бірдей проблемаларды өте жақсы шешіп жатты.
- Ол осы қауымдастықтарға қосылып
экономика ғана емес,
экология, информатика және психология
ғылымдар тұрғысында қарастыра білді.
Аталған дүниелер оның зерттеулері мен тұжырымдарының негізін қалады.
Остромның негізгі идеясы,
"қауымдық трагедия" мәселесін əрдайым шешуге болады,
ол үшін бірнеше шарттар орындалуы керек,
шешім әсіресе шағын топтарда жиі табылады.
- Эмпирикалық жұмыстар нəтижесінде -
адамдар өз ережелерін ұстанудың дұрыс жолдарын тауып
осы мәселені шеше алады.
- Егер же сіз оның дәйексөздерінің жалпы санына,
басқа зерттеушілердің оның жұмысын қанша рет атап өткеніне қарасаңыз,
ол шынымен де шыңға көтерілгенін көресіз.
ал 2009 жылы Элинор экономика бойынша Нобель сыйлығын алған
алғашқы әйел болды.
[қол шапалақтау]
- Мәселелерді шешудің бірден бір жолы - орталықтандырылған мемлекеттік бақылау
немесе ірі жеке меншік компаниясы арқылы
ресурстарды басқару,
бірақ Элинор Остромның айтуы бойынша топтық тәртіптер
жергілікті деңгейде экологиялық проблемаларды
шешуге шын мəнінде көмектесе алады.
Осы шағын топтар
аңшыларға арналған ережелерді жасап
осы маусымда қанша бұғы атуға болатынын,
көлден қанша балық аулауға болатынын,
cуу қоймасынан қанша су алуға болатынын реттеп қадағалай алады.
Шағын жергілікті ауқымда жұмыс істейтін ережелер
мен санкциялар, сондай-ақ жергілікті басқару жүйелері,
көптеген экологиялық
мәселелерді шеше алады.
Мен Элинор Остромды біздің заманымыздың
ең үлкен оптимист экологтарының бірі деп ойлаймын.
- Бізге осы ережелер
нақты деп түсіндіреді
Алайда, тəжірибе көрсеткендей
қағаздағы ережелер мен ауыз ережелер бір-бірінен ерекшеленеді.
- Әрине.
- Мүмкін осымен тоқталайық
- Остром және “Қауымдастық трагедия” жайлы
көбірек білгіңіз келеді ма?
Тиісті материалдармен және практикалық сұрақтармен танысу үшін осы сілтемелерге басыңыз,
немесе басқа бейнелерді көріп
экономистердің кедейлік, білім және жұмыссыздық сияқты
нақты әлем мәселелерін қалай шешетінін қараңыз.
[музыка]
[осы бейнеде қолданылған суреттер үшін алғыс]