Азияда саякаттап жүргөн Милтон Фридман
бир канал курулуп жатканын көргөн.
Бирок курулуш иштерине оор техника тартылбаганын байкаган.
Анын ордуна күрөкчөн жумушчуларды гана көргөн.Абдан көп күрөкчөндү.
Анан ал өзүн коштоп жүргөн бийлик өкүлүнөн сураган:
"Эмнеге бул жумушчуларда оор техникалык жабдуу жок?"
Тигил төбөл айткан:
"Сиз муну түшүнбөйсүз. Бул - иш ордун түзүү программасы".
Милтон ага:
Анда күрөктөрдү четке жыйнап,
бардыгына кашык таратыңыз", - деген имиш.
Иш ордун түзүү жолдору Жөн гана иш ордун эмес,баалуулук жаратуу. Вашингтондо
иш менен камсыздоо боюнча көптөгөн долбоорлор, анын ичинде президенттин жаңы сунушу да бар.
Албетте, баарыбыз тең жумушсуздуктун азайышын тилейбиз.
Бирок маселе - аны кантип азайтуубузда жатат.
Коомдо эч кимге баалуулук жаратпаган иш орундарын түзүп,
жумушсуздукту жасалма түрдө төмөндөтүү - жарамсыз.
Түпкү максат - эптеп иш орундарын түзүү эмес.
Максат - иш орундары аркылуу жаралчу нарк.
Деги, Вашингтондогу иш менен камсыздоо долбоорлору
жумушчуларга кашыктап жер казууну сунушташмакчы дегенге шегим бар.
Бирок алар беркинин экономикалык сыңарына -
нарк жарата албас иш орундарына ээ болмокчу.
Чынында, өкмөт кимдир-бирөөгө аң каздырып, аны кайра
көмгөнү үчүн акы төлөө менен иш ордун түзө алмак.
Бирок, натыйжада, мындан эч кимге эч кандай нарк жаралбайт.
Иш жүзүндө, мында нарк ойрондолот, анткени өкмөт ушул иш ордун түзүү үчүн
башка жайлардагы бөлөк кишилерге салык салууга тийиш болмок,
ал эми ошол төлөнчү салыктар
нарк жаратууга жөндөмдүү башка иш орундарын жоймок.
Айрым иш орундары нарк жаратат, башкалары антишпейт,
бирок, акыры, булардын бардыгы баа системасы тарабынан көзөмөлдөнбөйт.
Демек, жумуш менен камсыздоо долбоорлорунун ордуна,
өкмөт экономикалык өсүүгө туура келчү
институттук кыртышты камсыздоону көңүл чордонуна коюшу зарыл.
Ал кыртыш - экономикалык эркиндик.
Экономикалык эркиндик - бул төмөнкү салык,
бийлик мекемелеринин аздыгы, төмөнкү инфляция,
мүлктү бекем коргоо жана азыраак расмий жөндөө.
Эгер экономикалык эркиндикке кыртыш жаратсаңыз,
анда ишкерлер кишилер үчүн нарк түзүүчү
инвестицияларды экономикага салышат.
Ал үчүн инвесторлор жумушчуларды ишке алышы керек.
Ишкерлер базарда иш-аракет кылган чакта,
алар кардарлар барктай тургандай өнүм өндүрүү
же тейлөө кызматын сунуштоо максатында каяктан эмгек күчүн жалдайм
же башка ресурстарды табам деп изденишет.
Акыры, эгерде кардар койчу нарк, -
өндүрүлгөн өнүм же кызмат үчүн кардардын канча төлөөнү каалашы менен өлчөнчү нарк, -
эмгек күчү менен башка ресурстардын баасынан жогорураак болсо,
анда ишкер иш ордун жаратат.
Жумуш жаатындагы мыкты долбоор - бул эч кандай иш менен камсыздоо долбоору эмес.
Ал - экономикалык өсүү жаатындагы долбоор.