[avtobus səs-küy salır]
- Bu, keçmiş kommunist ölkəsi,
Sovet peyki Gürcüstandır.
Bu gün o, iqtisadi azadlıq
göstəricilərinə görə Amerikadan da
üstün olan, inkişaf edən dövlətdir.
[insanlar danışır]
Onilliklər ərzində yoxsulluq və səfalətdən sonra Gürcüstan
tez bir zamanda buna necə nail oldu?
[nikbin musiqi]
Mənim icraçı prodüserim Maksim Lott bunu öyrənməyə cəhd
etmək üçün aylarla orada olub.
- Amerikanlar buradan nə öyrənə bilərlər?
- Gürcüstan bir vaxtlar olduqca kasıb ölkə idi,
çünki 100 il əvvəl...
- Qırmızı Ordu bütün ölkəni işğal etmiş
və Sovet rejimini qurmuşdu.
- Kommunistlər bütün şəxsi
mülkiyyətə sahib oldular.
Təsərrüfatlar, evlər, müəssisələr - hər şey alındı
və hökumətin nəzarətinə verildi.
- Bu, çılğın vaxt, çılğın ölkə idi.
- Zurab Caparidze gənc olarkən
bu etirazlara qoşulmuşdu.
Yaşasın Gürcüstan!
- Bunlar Sovet İttifaqının hər yerində
etiraz aksiyaları ilə birləşərək
sonda kommunist rejimini devirdi.
Ancaq demokratiyanın ən son tarixçəsi olmadan...
[silah səsləri eşidilir]
Gürcüstan tez bir vaxtda nəzarət uğrunda mübarizə aparan rəqiblərə çevrildi.
[silah səsləri eşidilir]
Döyüş şəhər küçələrinin düz
ortasında baş verib.
[silah səsləri eşidilir]
Bu, ölkəni daha da kasıblaşdırdı və
ölkə kommunizm rejimindən kasıblamışdı.
Sovet liderləri bütün iqtisadiyyatı idarə edəcək qədər
ağıllı olduqlarını düşünürdülər.
Onlar gürcülərə çay istehsal etmək kimi işlər görmək göstərişi vermişdilər.
- Sovet İttifaqına çayın 95%-i
Gürcüstandan verilirdi.
- Lakin Gürcüstan çay yetişdirmək
üçün yaxşı yer deyildi.
- Rejim süqut etdikdən sonra
insanlar hind çayının dadına baxmağa
başladılar və sonra bu çayın daha yaxşı olduğunu başa düşdülər.
Beləliklə, heç kim gürcü çayını istəmirdi.
- Sovet dəstəyi başa çatanda
bu sənaye və başqaları dağıldı.
- Gürcüstan iqtisadiyyatının 3/4-üdərhal yoxa çıxdı.
- Əsas planlaşdırıcılar heç vaxt iqtisadiyyat kimi
mürəkkəb bir sahəni idarə edəcək qədər ağıllı deyillər.
- Təşəkkür edirəm. - Sağ olun.
- Xoşbəxtlikdən...
[nikbin musiqi] [izdiham alqışlayır]
bu eksentrik müstəqillik tərəfdarı multimilyonçu
iqtisadiyyat naziri oldu və demək
olar ki, sərbəst hərəkət etdi...
- Mümkün qədər hər şey məxfidir...
- Gürcüstanın keçmiş prezidentinin dediyi kimi:
- Lisenziya və icazələrin 90%-ni ləğv etdik.
- Bu, korrupsiya hallarını azaltdı.
- Hər bir lisenziya vəzifəl şəxslərlə qarşılıqlı əlaqə deməkdir
və vəzifəli şəxslə hər bir qarşılıqlı əlaqə
korrupsiya sorğusu üçün açıq qapı ola bilər.
- Fedi Esli qida məhsullarının idxalı biznesini idarə edirdi.
- Korrupsiya çox tüğyan edirdi.
Bir gün yanıma yüksək vəzifəli bir şəxs gəldi
və dedi: "Mənim çox dürüst və
çox bacarıqlı bir dostum var
və biz onun Korrupsiyaya Qarşı
Mübarizə Komissiyasının sədri olmasını istərdik.
Lakin bu işə düzəlmək üçün o, 10 000 ABŞ dolları verməlidir".
Deməli, Korrupsiyaya Qarşı Mübarizə Komissiyasının gələcək
sədri vəzifəsinə sahib olmaq üçün kiməsə rüşvət verməli idi.
[nikbin musiqi]
- Gürcüstan o vaxtdan çox böyük yol keçib.
Transparency International-in məlumatına görə hazırda
Gürcüstanda korrupsiya qonşu ölkələrlə müqayisədə azdır.
- Bütünlükdə polis orqanları, bütün gömrük idarəsi,
bütün vergi xidmətində rüşvətxor
əməkdaşları işdən azad etdik.
Agentliklərin sayını yarıya qədər azaltdıq.
[nikbin musiqi]
- Böyük ajiotaj yaratdıq.
Bundan sonra Gürcüstan uğursuz
dövlətdən çox uğurlu dövlətə çevrildi.
- Hətta bunu bəzi amerikanla da müşahidə etdi.
- Aşkar şəkildə Gürcüstan uğurlara imza atdı.
- Gürcüstanın iqtisadiyyatı ildə 10%
inkişaf etməyə başladı.
- Böyük iqtisadi artım.
- İva Naxebiya inkişafa doğru dəyişiklikləri gördü.
- Bu, sanki insanların nec zənginləşdiyini görməyinizə bənzəyir.
Bu dəyişikliyi onların geyimində,
baxışında, avtomobillərində, habelə
küçələrdəki canllanma, yeməklərdən görmək mümkündür.
- Vaxtilə yandırılmış binalar bərpa
olundu, nəhayət Gürcüstanda rifah hardasa yaxşılaşdı.
- Fərq sizi şoka salacaq.
İndi siz bir vaxtlar bizə mümkünlüyü
inanılmaz olan McDonald's, KFC-ni
görə bilərsiniz və biz o vaxt bunları yalnız filmlərdə görə bilərdik.
Bu, deyək ki, dörd ildir ki,
libertarian Utopiyaya bənzəyirdi.
- O zaman hökumətin cavabı belə oldu: "Bəli,
biz yaxşı nizamlanmışıq.
Biz artıq uğur hekayəsinə imza atırıq.
İqtisadiyyatı öz əlimiz alacağıq”.
- Siyasətçilər böyük hökumət yollarına qayıtdılar.
Onlar belə qərara gəldi:
“Biz özümüz bizneslə məşğul olacağıq”.
Beləliklə, onlar hakimiyyətə yaxın
olan 10, 15, 20 iş adamını seçib
onları rəqiblərinin hesabına
qorumağa başladılar.
[qapının sürüşmə səsi]
- Rəqiblər onun şirkətini bəyənirlər.
Hökumət rəqiblərini vergidən
azad etməklə qorudu.
- Beləliklə, bir neçə milyon dollar itirdikdən sonra
işi dayandırmaq qərarına gəldim.
- İqtisadi artım zəiflədi.
Gürcüstan hələ də çox kasıbdır.
Gürcüstan niyə böyük hökumətə tərəf döndü?
Çünki...
- İnsanlar əslində bütün bunların
baş verdiyini anlamırdılar.
- Yoldaş Stalin sizi öpə bilərəmmi?
[Rus dilində danışmağa davam edir] - İllərlə Sovet təbliğatı
insanların azad bazarlar haqqında öyrənməsinə mane oldu.
- Yaşasın Stalin! -Ura!
- Valideynlərim bütün ömürlərini
Sovet dövründə yaşadığından onlara bəzi məqamları
izah edəndə anladım ki, mən onlar üçün həqiqətən
müqəddəs olan bir şeyə toxunuram.
Valideynlərimə sadəcə təslim oldum.
- Onlar istənilən halda siz səs verdilər?
- Bəli, əlbəttə, bəli, əlbəttə, bəli.
- Çaparidze indi Gürcüstan parlamentində
bu libertarian partiyasının sədridir.
- Fərdi azadlıq, mülkiyyət hüquqları,
azad bazar, söz və ifadə azadlığı
dəyərləri nə deməkdir
- Bu, dünyaya necə baxmağınız,
həyatınız üçün məsuliyyəti
üzərinizə götürmək istəyiniz və ya
qul olmaqdan və sizi əsas
ehtiyaclarınızı təmin edəcək
hər hansı sahibə malik olmaqdan razı olub-olmamağınızla bağlıdır.
Bu bir növ mentalitetdir,
bu ölkənin sürətli
inkişafına mane olan budur.
- Gürcüstandan öyrəniləcək ümumi dərs?
- Hökumət biznesə qarışmamalıdır.
Hökumət devrilməlidir.
Hökumət çox kiçik olmalıdır.
Sadəcə minimumu tənzimləməlidir.
[loqo fışıltısı gəlir]
- Videomuza baxdığınız üçün sizə təşəkkür edirik.
Əgər bəyəndinizsə, bəyənm düyməsini basın
və növbəti videomuzu görmək üçün abunə olun.
[canlı musiqi]