Միացյալ Նահանգներում կամ աշխարհի ցանկացած այլ երկրում
գնաճի պատճառն այն է, որ
այդ թղթի կտորները և դրանց ուղեկցող
հաշվապահական գրառումները կամ
այլ երկրներում դրանց նմանօրինակները
ավելի արագ են աճում,
քան արտադրվող ապրանքների ու ծառայություների քանակը:
Իրականում գնաճն ստեղծվում է մեկ վայրում, միայն մեկ վայրում:
Այստեղ՝ Վաշինգտոնում:
Սա միակ վայրն է, որտեղ կան այսպիսի տպագրական մամլիչներ,
որոնք թողարկում են թղթի այս կտորները, որ փող ենք անվանում:
Սա իշխանության նստավայրն է,
որտեղ այն որոշում է` ինչ արագությամբ պետք է մեծանա փողի քանակը:
[լսվում է տպագրական մամլիչների բարձր աղմուկ]
Ո՞ւր կորավ այդ ողջ աղմուկը:
Ահա, թե ինչ կպատահեր գնաճի հետ,
եթե թույլ չտայինք, որ փողի քանակն այդքան մեծ արագությամբ աճեր:
Այս գաղափարը նոր չէ:
Այն նոր բուժամիջոց չէ: Այս խնդիրը նոր չէ:
Այն անընդհատ կրկնվել է պատմության ընթացքում:
Գնաճը երբեմն միտումնավոր կանխել են այս ճանապարհով:
Երբեմն դա պատահաբար է տեղի ունեցել:
Քաղաքացիական պատերազմի վերջին շրջանում
հյուսիսցիները հարավցիներից
գրավեցին այն վայրը,
որտեղ տեղակայված էին թղթադրամներ
տպող տպագրական մամլիչները:
Մինչ այդ պահը հարավում գնաճի տեմպը շատ արագ էր:
Եթե հիշողությունս չի դավաճանում, ամսական մոտ 4%-ի սահմաններում էր:
Համադաշնությունից մոտ երկու շաբաթ պահանջվեց, որպեսզի նոր վայր գտնեն,
տեղադրեն իրենց տպագրական մամլիչները
և վերագործարկեն դրանք:
Այդ երկշաբաթյա ժամանակահատվածում գնաճը կանգ առավ:
Երկու շաբաթից հետո, երբ մամլիչները վերագործարկվեցին,
գնաճը վերսկսեց:
Ամեն ինչ միանգամայն պարզ է և հստակ:
Բոլորովին վերջերս անզուսպ գնաճը մեղմելու
միակ արդյունավետ եղանակի ևս մեկ ակնառու օրինակ ի հայտ եկավ:
[մարդկանց բղավոցներ]
1973թ. շուկայում գնումներ կատարող ճապոնացի տնային տնտեսուհիները
մի տհաճ փաստի բախվեցին:
Նրանց դրամապանակներում եղած կանխիկ գումարը կարծես թե կորցնում էր իր արժեքը:
Գներն սկսել էին կտրուկ աճել.
գնաճի հետ կապված մղձավանջային պատմությունը կրկնվում էր:
[երթևեկության աղմուկ]
Ճապոնիայի կառավարությունը գիտեր ինչ անել:
Ավելին, նրանք պատրաստվել էին դրան:
Երբ ամեն ինչ վերջացավ, տնտեսագետները կարողացան
ճշգրտորեն գրանցել կատարվածը:
1971թ. փողի քանակն սկսեց ավելի արագ աճել:
Ինչպես միշտ է պատահում, որոշ ժամանակ գնաճը չէր զգացվում:
Սակայն 1972թ.-ի վերջին այն սկսեց ի հայտ գալ:
1973թ. սկզբին կառավարությունն արձագանքեց:
Կառավարությունն սկսեց սահմանափակել փողի զանգվածի աճը,
սակայն գնաճը որոշ ժամանակ շարունակում էր մեծանալ:
Ուշացած հակազդման հետևանքով 1973 թվականը տնտեսական անկման խիստ ծանր տարի եղավ:
Գնաճը դադարեց միայն այն ժամանակ, երբ կառավարությունը
փողային զանգվածի աճը զսպելու վճռականություն դրսևորեց:
Գնաճը համակարգից դուրս մղելու համար հինգ տարի պահանջվեց:
Ճապոնիան հարաբերական կայունություն ձեռք բերեց:
Ցավոք, հնարավոր չէ խուսափել այն դժվարին ճանապարհից,
որը Ճապոնիան պետք է անցներ նախքան գնաճի ցածր ցուցանիշ
և առողջ տնտեսություն ունենալը:
Նախ՝ նրանք պետք է տնտեսական անկման միջով անցնեին,
մինչև փողի զանգվածի դանդաղ աճն ուշացած ազդեցություն գործեց գնաճի վրա:
Գնաճը ալկոհոլիզմի նման է:
Երկու դեպքում էլ՝ խմելու կամ չափից շատ փող տպելու դեպքում,
սկզբում դրական հետևանքներն են
ի հայտ գալիս, իսկ բացասական հետևանքներն ավելի ուշ են ի հայտ գալիս:
Ահա, թե ինչու երկու դեպքում էլ չափն անցնելու՝ չափից շատ
խմելու և չափից շատ փող տպելու գայթակղությունը մեծ է:
Երբ գործը հասնում է բուժմանը, հակառակն է տեղի ունենում:
Երբ դադարում եք խմել կամ փող տպել, նախ բացասական հետևանքներ են
ի հայտ գալիս, իսկ դրական հետևանքներն ավելի ուշ են սկսում:
Այդ պատճառով էլ հետևողականորեն բուժումը շարունակելը բարդ է: