Sınmış pəncərə hekayəsi
Təbii fəlakətlər, terror hücumları və müharibələrin
ortaq bir cəhəti var:
onlar çoxsaylı dağıntılara səbəb olur.
Lakin hər dəfə təbii fəlakət, terror hücumu və ya müharibə
baş verdikdə, əmin ola
bilərsiniz ki, həmişə kimsə çıxıb deyir ki, bütün
baş verənlərdə müsbət cəhət də var.
Bu, iqtisadiyyat üçün faydalıdır, çünki yeni iş yerləri açılacaq.
Təbii fəlakət, yaxud terror hücumu və ya müharibə olduqda
məhv olan hər şeyin əvəz edilməsi üçün pul xərcləməliyik.
İqtisadçılar bunu sındırılmış pəncərə yanılması adlandırır.
XIX əsrin əvvəllərində Frederik Bastiat öz
“Görünən və görünməyən”
essesində bunun yanılma olduğunu izah etdi.
Essenin əsas məğzi odur ki, dağıntı tərəqqi yaratmır.
Dağıntılar tərəqqini məhv edir.
Mağazası olan birini təsəvvür edin.
Mağazada şüşə pəncərə var.
İndi bir uşaq gəlir və pəncərəyə daş atır.
Beləliklə, pəncərə sınır və şüşə çilik-çilik olub ətrafa dağılır.
Mağaza sahibi kədərlənir. Nə üçün? Çünki onun pəncərəsi sındırılıb.
Pəncərəni dəyişmək üçün
şüşə hazırlayna ödəniş etməlidir.
İndi bəzi insanlar ortaya çıxıb
“hamınız sevinməlisiniz, bu hadisə iş yeri yaradacaq"
deyə bilər.
Yeni şüşəyə pul xərcləyirsiniz.
Şüşəsalan bu pulu qazanır.
Daha sonra bu pulu restoranlarda xərcləyə bilər.
Bu pulu yeni paltarlara da xərcləyə bilər.
Yaxud onu bəyəndiyi şeylərə xərcləyə bilər.
Bu da, başqa insanlar üçün də iş yerləri açacaq.
Bu pul, dövriyyəyə gedəcək və bu uşağın pəncərəyə
daş atması faktı
nəticəsində hamımız daha zəngin olacağıq.
İndi isə bir pəncərəni dəyişdirməli olduq.
Bir anlıq düşünək - əslində bu,
yaxşı bir fikir olsaydı,
iqtisadi strategiya necə olmalı idi.
İnsanların əşyalarını qırmasına,
mülkiyyəti dağıtmasına mane olmaq əvəzinə,
nə etməliyik, şüşələri sındırmaq,
hər şeyi dağıtmaq üçün
saysız uşaq ordularını cəlb etməliyik?
Çünki nəticədə, bizi daha zənginləşdirəcək yeni bir
xərcləmə tələb olunarsa, bu, bizim firavanlığımız artıracaq.
Firavanlığa aparan yol bu olmalıdır.
Nələrisə məhv etmək, sındırmaq
və sonra onları əvəz etmək üçün pul xərcləmək.
Bu cür düşünməyə meyl etdiyimiz zaman
gördüklərimizə diqqətimizi yönəldirik,
lakin görünməyənləri nəzərə almırıq.
Görmədiklərimiz isə pəncərəsini dəyişdirməsəydi,
dükançının bu pulu nəyə xərcləyəcəyidir.
Kostyum almaq üçün istifadə edə bilərdi.
Bu, dərzi üçün bir fürsət yaradardı.
Dərzi o zaman pulu başqa bir şeyə xərcləyə bilərdi.
Meyvə-tərəvəz almaq üçün istifadə edə bilərdi.
Bu, meyvə-tərəvəz satıcıları üçün fürsətlər yaradardı.
Pulu yığa da bilərdi.
Bu zaman pulları
yeni bir işə başlamaq istəyənə borc verə bilərdi.
O, digər insanlar üçün
iş imkanları yaradacaq başqa bir şey edə bilərdi.
Dünyadaki bu pəncərə də sındırılmamış qalardı.
Bütün bu əlavə
fəaliyyətlər zənciri də
baş verəcəkdi.
Xülasə, cəmiyyət bir pəncərə kasıbladı.
Hər dəfə biz resursları məhv etdikdə və əslində də
etdiyimiz məhz budur,
biz əşyaları məhv edirik, sərvət yaratmırıq.
Yadda saxlamaq vacibdir ki,
sərvəti yaradan istehsaldır, dağıntı yox.