Дали некогаш сте се запрашале зошто земјите
не можат да печатат повеќе пари
за да ги исплатат своите долгови,
или да ги нахранат бездомните.
или да се намали невработеноста,
или некое друго прашање?
Можеби ова изгледа како
многу смешно прашање,
Но, сметам дека ова е едно тие теми
што луѓето се срамат да ги прашаат.
ама секогаш има луѓе кои се љубопитни.
Краткиот одговор може да биде сумиран со еден збор -
Инфлација.
Инфлацијата се дефинира како
‘постојано, значајно зголемување
на општото ниво на цените поради
зголемувањето на масата пари,
што може да резултира со загуба на вредноста на валутата.
Ама ќе стигнеме и до тоа.
Прво, треба да дефинираме
што точно претставуваат...парите.
Одговорот може се чини дека е очигледен,
но, нешто што треба да разберете е дека парите
немаат никаква вградена вредност.
Ова значи дека парите сами по себе
немаат вистинска ведност.
Тие се сметаат вредни,
бидејќи со нив може да се купуваат работи.
Но, ако се најдете на пуст остров,
парите ќе бидат целосно некорисни.
Парите единствено имаат вредност
бидејќи ние веруваме во нивната вредност.
Ова се нарекува Ефектот на Тинкербел,
нешто што го научив од Vsauce.
Ефектот на Тинкербел се користи
да се опише нешто што постои
бидејќи ние веруваме дека постои.
И ова е случај со парите.
Хипотетички,
ако луѓето одеднаш почнуваат да веруваат
дека парите немаат вредност,
тогаш, тие нема да имаат вредност.
Се разбира, не беше отсекогаш вака.
Парите како средство е присутнo околу еден милениум,
кога прв пат почнале да се користат,
се употребувале во форма на стокови пари.
Се разменувале работи кои имале вистинска вредност и употреба,
како сол, зачини, коњи и оружје
и благородни метали како злато и сребро,
кои исто така технички немаат,
вградена вредност,
но поради нивната реткост, тие се речиси
универзално прифатени како валута.
Потоа, имаме репрезентативни пари.
Бидејќи е многу тешко да носите со себе сѐ што поседувате,
репрезентативните пари имаат повеќе смисла
Во основа, златото ѝ го давате на банката,
и тие ви ги чуваат на безбедно,
а за возврат, ви даваат парче хартија
со кое ви признаваат дека поседувате злато.
Овие парчиња хартија може потоа
да се користат како пари бидејќи секој
може да си го поврати златото, во било кое време.
Но денес,
Секоја земја во светот
користи декретни пари.
Декретните пари бараат вера и доверба во владата
дека нивните пари ќе имаат вредност.
Ако користиме релативно млада земја
за пример
Соединетите Држави имаaт поминато низ сите
3 монетарни системи во рок од 200 години.
Во 1792 година, кога Соединетите Држави
престанаа да користат европски пари,
Актот за монети од 1792 година
го донесе раѓањето на американскиот долар.
Американскиот долар беше во форма
стокови пари, во форма на
на златни, сребрени и бакарни монети.
Монетите беа всушност направени од вистинско
злато, сребро и бакар,
и вредноста на металот
од кои беа направени монетите
беше еднаков со нивната номинална вредност.
Државата потоа прејде на комбинација од
стоки и репрезантативни пари
Со Актот за златен стандард од 1900 година.
Владата издаде банкноти од долари
кои можеa да се заменат за злато во било кое време.
Златниот стандард е вид репрезентативни пари
што многу земји го користеле во тој период.
Ова беше ефективен начин
точно да се пресмета
курсот на размена помеѓу земјите.
На пример, ако грам злато
чини 1 фунта во Велика Британија а 1,50 долари во Америка,
тогаш лесно може да заклучите дека 1 фунта е еднаква на 1,50 долари.
Златните монети беа укинати
и среброто беше повлечено
од другите монети,
со што ефективно се укинаа стоковните пари
Во Соединетите Американски Држави.
Во 1971 година, Ричард Никсон
официјално го укина златниот стандард
и САД премина на декретни пари.
Затоа, денешните пари не се поддржани со злато
или било каква друга вредност.
Значи, да се вратиме на нашето прашање.
Графиконот со понуда и побарувачка покажува зошто
ова води кон покачување на цените.
Повеќе пари во економијата,
предизвикува промена во кривата на побарувачката
за добрата и услугите.
Но, бидејќи ова не е поткрепено
со зголемување на економскиот аутпут,
цените мора да се покачат.
Да гледаме на овој начин -
доколку владата испечати милион долари
и им ги испрати на сите во државата,
што ќе ги натера сите да појдат
и да купат спортска кола...
ама, бидејќи, има само ограничено број
на спортски коли во земјата
па така, логичната работа што може да се направи
е да се зголеми цената на спортската кола.
Ако користиме аналогија за да ја демонстираме оваа ситуација,
замислете дека има 4 луѓе
на пуст остров.
Секој од нив има по 10 овошја.
Сите овошја имаат еднаква вредност.
Сега замислете ако луѓето откријат цела шума со јаболка.
Номиналната вредност на јаболката се зголемила
бидејќи сега има многу повеќе јаболка
но вистинската вредност на едно јаболко
паднало
поради зголемувањето на понудата.
Затоа сега,
10 јаболка се еднакви на една банана
бидејќи побарувачката на јаболка е мала.
Ама е голема за банани.
Само да појасниме, во оваа аналогија,
Луѓето ги претставуват различните земји,
Овошјето ја претставува нивната валута,
а јаболкниците ги претставуваат печатените пари.
Ама не само поради економската теорија
знаеме дека печатењето премногу пари е лоша идеја.
Има неколку примери низ поновата историја.
Најновиот пример е Зимабабве која во 2008 година,
претрпе екстремно висока инфлација поради печатењето на пари.
Ова се јави како резултат на лошите одлуки на престедателот Мугабе.
Кога економијата тргна на полошо
Мугабе печатеше повеќе пари
за да ги плати владините трошоци.
Ова предизвика инфлацијата да скокне до небото,
и во средината на ноември, 2008 година
Инфлацијата на Зимбабве се качи на ....
Всушност, стојте, почекајте малце.
Прво, морам да ви раскажам малку за ситуацијата.
Инфлацијата во САД е околу 2%.
Економистите генерално се согласуваат дека
нивото на инфлација е оптимално од 1-3%.
Земјите од првиот свет имаат стапка на инфлација од 0-5%
Се вели дека земјата влегла во хипeринфлација
кога стапката на инфлација надминува 50%,
Значи...кога ги имате на ум овие информации,
Инфлацијата во Зимбабве, во својот врв
достигна 6.5....секстилиони %.
Или да кажам поинаку, овој број се искажува со 22 цифри!
Стана толку лошо што цените се удвојуваа
на секои 24 часа.
Владата се обиде да го реши проблемот
со печатење повеќе и повеќе пари
со повисоки и повисоки банкноти.
Исто така, пробаа да ги отстранат нулите од крајот
со тројна ревалоризација на зимбебванскиот долар
одејќи низ 4 различни валути
со 4 различчни ИСО кодови.
Пред конечната реденоминација, тие печатеа
банкноти од 100 трилиони долари.
Луѓето буквално користеа буриња полни со пари
за да купат еден леб.
Владата дури ја направи инфлацијата незаконска во еден момент,
и луѓето се апсеа за покачување на цените.
Во 2009 година, зимбебванскиот долар
беше укинат и до ден денес,
тие сѐуште немаат своја национална валута.
Граѓаните користат други валути како на пример американскиот долар,
фунта стерлинг и евро.
Пред хиперинфлацијата,
првиот зимбебвански долар
изнесуваше $1,25 американски долари.
Ако банкнотата од 100 трилиони долари
можеше да се размени по тој курс,
тогаш банкнотата ќе вредеше повеќе пари
отколку што може да се најде во целиот свет... двапати.
Но, колку ова и да е смешно,
ова се сметаше
за втора најлоша инфлација во историјата,
после унгарската во 1946 година.
Иако инфлацијата на Зимбабве својот врв го доживеа
Во средината на ноември 2008 година,
Нивната најголема месечна инфлација изнесуваше 79.6 милијарди %,
додека пак, месечната инфлација на Унгарија која се случи во јули, 1946 година,
изнесуваше 41.9 квадрилиони проценти, при што цените се удвојуваа на секои 15 часа.
За да појаснам,
кај земја со здрава стапка на инфлација од околу 3%
цените се удвојуваат секој 23 години.
Нивната валута се викаше пенго,
и како што растеше инфлацијата беше воведено мил-пенгото,
што беше скратено за милијарда пенго
што всушност изнесува1 трилион пенго според кратката скала.
По однос на фактот која е
највисоката месечна инфлација,
Унгарија исто така го држи рекордот
за банкнота со највисока деноминација
која некогаш била издадена банкнота од 100 м.-милиони пенго
т.е. 100 милиони милијарди,
што изнесува изнесува 100 квинтилини пенго
на кратката скала.
Беа испечатени банкноти од 1 милијарда пенго ама никогаш не беа издаден
Во 1941 година, курсот на размена изнесуваше 5 пенго за 1 американски долар
Во 1946 година, кога валутата се укина
работите беа толку надвор од контрола,
што, ако ги соберевте сите банкнота во земјата
заедно имаа вредност од една десетина од американското пени.
Унгариjа потоа премина на форинта,
при што, една форинта изнесуваше 400 октилиони пенго -
Овој број има 29 нули.
Затоа, владите не смеат само да печатат пари
за да го исплатат својот долг. Никогаш не зваршува добро.
Многу е значајно да се разбере што е јавен долг.
Јавниот долг е многу повеќе комплициран од личниот долг.
Тоа не е само ситуација каде им должите пари на луѓето.
Земете ја за пример државата со највисок јавен долг- Соединетите Американски Држави,
што моментално има околу 17 трилиони долари долг.
И сигурно сте свесни дека земјата кон која САД имаат најголем долг е...
Кина.
Иакo ова е вистина,
некако не носи во заблуда.
Од вкупниот јавен долг кон Кина тој изнесува околу 8%.
Најголем дел од јавниот долг е всушност
кон Владата на САД,
кон организации како што се Социјалното Осигурување или Федералните Резерви.
Дополнително, уште 30% е кон граѓаните на САД.
И иако 8% од 17 трилиони е сѐуште многу,
Кина не може да чукне на вратата на Белата Куќа
и да побара 1.2 трилиони долари.
Не функционира така.
Всушност, министерството за финансии на САД издава државни обврзници.
Можете да ги купите овие обврзници
и државаата ќе ви плаќа камата
за обврзницата секоја година.
Потоа, штом обврзниците доспеат,
ќе ги купат државниците обврзници од вас.
Сега видете, ако земјата започне да има финансиски проблеми ,
можеби нема да може да го исплаќа долгот,
што всушност значи дека нема да си ги добиете вашите пари.
Но, САД генерално се смета земја каде има екстремно мал ризик
бидејќи американскиот долар е најшироко користена
и најдоверлива валута во светот.
Дури и во Уставот е запишано дека
Соединетеите Држави мора да го плаќаат својот долг.
Ве оставам со оваа последна мисла
и мислам дека најдобриот начин да се сумира
зошто владите не смеат да печатат неограничена маса пари.
'Ако парите растеа на дрва...
ќе имаа вредност како лисјата'.
Ви благодарам што гледавте.