ჩანაცვლების მიკერძოება და ხარისხის მიკერძოება
რა არის CPI?
CPI (სამომხმარებლო ფასების ინდექსი) ზომავს, თუ როგორ იცვლება ადამიანების მიერ შეძენილი ნივთების (საკვები, ტანსაცმელი, ტრანსპორტი და ა.შ.) საშუალო ფასი დროთა განმავლობაში. ის გვეხმარება ინფლაციის გაგებაში.
მაგრამ CPI არ არის სრულყოფილი. მას აქვს გარკვეული მიკერძოება (მცირე შეცდომები). ორი მნიშვნელოვანი შეცდომაა:
1. ხარისხის მიკერძოება (Quality Bias CPI)
ხარისხის მიკერძოება ხდება მაშინ, როდესაც პროდუქტების ხარისხი უმჯობესდება, მაგრამ CPI ფასის ზრდას ინფლაციად ითვლის. თუმცა, ზოგჯერ ფასები იზრდება იმიტომ, რომ პროდუქტი უკეთესია და არა იმიტომ, რომ ცხოვრება უფრო ძვირია.
მაგალითი:
ძველი ტელეფონი (2015):
ფასი: $300
მარტივი კამერა, ნელი ინტერნეტი
ახალი ტელეფონი (2025):
ფასი: $600
უკეთესი კამერა, უფრო სწრაფი, მეტი მეხსიერება
CPI შეიძლება თქვას:
„ფასი გაორმაგდა → ინფლაცია გაიზარდა.“
სინამდვილეში კი თქვენ მეტს იხდით, რადგან ტელეფონი გაცილებით უკეთესია და არა იმიტომ, რომ ფასები გაიზარდა ამ კონკრეტულ შემთხვევაში.
რატომ არის ეს პრობლემა?
CPI გაზვიადებს ინფლაციას, რადგან ის სრულად არ კორექტირებს უკეთესი ხარისხისთვის.
2. ჩანაცვლების მიკერძოება (Substitution Bias CPI)
ჩანაცვლების მიკერძოება ხდება მაშინ, როდესაც ადამიანები ერთ პროდუქტს ანაცვლებენ მეორეთი, რადგან ფასები იცვლება, მაგრამ CPI ვარაუდობს, რომ ისინი აგრძელებენ იგივე ნივთების ყიდვას. ზოგადად, როდესაც რაღაც ძვირდება, ადამიანები, როგორც წესი, ყიდულობენ უფრო იაფ ალტერნატივას.
მაგალითად, თუ შავი ჩაის ფასი გაძვირდა და მწვანე ჩაის ფასი იგივე დარჩა, მომხმარებელი გადაინაცვლებს მწვანე ჩაიზე მეტად და უფრო ნაკლებს მოიხმარს შავ ჩაის. მაგრამ CPI ვარაუდობს, რომ ადამიანები ყიდულობენ იმავე რაოდენობის შავ ჩაის, როგორც ადრე, ანუ ფიქფრობენ, რომ ადამიანები გაცილებით მეტს ხარჯავენ.
მოკლედ:
ხარისხის მიკერძოება: მომხმარებელთა ფასების ინდექსი (CPI) აზვიადებს ინფლაციას, რადგან ის სრულად არ ითვალისწინებს პროდუქტის ხარისხის გაუმჯობესებას.
ჩანაცვლების მიკერძოება: მომხმარებელთა ფასების ინდექსი (CPI) აზვიადებს ინფლაციას, რადგან ის ვარაუდობს, რომ მომხმარებლები არ გადადიან უფრო იაფ ალტერნატივებზე.
*The image by *Jack Sparrow via Pexels