წმინდა დანაკარგი

წმინდა დანაკარგი (Deadweight Loss) არის ეკონომიკური ღირებულება, რომელიც იკარგება, როდესაც ბაზარი ეფექტურად არ მუშაობს. ეს ჰგავს ფულს და სარგებელს, რომელიც შეიძლება არსებობდეს, მაგრამ უბრალოდ ჰაერში ქრება. არავინ იღებს მას, არც მყიდველები, არც გამყიდველები და არც მთავრობა. ის უბრალოდ ქრება.

როგორ მუშაობს ბაზრები ჩვეულებრივ (სახელმწიფო ჩარევის გარეშე)

წარმოიდგინეთ პიცის მარტივი ბაზარი. მყიდველებს სურთ პიცა და მზად არიან გადაიხადონ სხვადასხვა თანხა. გამყიდველები ამზადებენ პიცას და უნდათ დაფარონ თავიანთი ხარჯები. ბაზარი პოულობს ბუნებრივ წონასწორობას, სადაც მიწოდება აკმაყოფილებს მოთხოვნას გარკვეული ფასით (ვთქვათ, 10 ლარი პიცაზე) და რაოდენობით (ვთქვათ, გაიყიდა 100 პიცა).

ამ წონასწორობის დროს, ყველა, ვინც აფასებს პიცას 10 ლარად ან მეტ ფასად, იღებს მას და ყველა გამყიდველი, რომელსაც შეუძლია მისი დამზადება 10 ლარად ან ნაკლებ ფასად, ყიდის მას. ბაზარი გაწონასწორებულად მუშაობს.

ახლა დავუშვათ, რომ მთავრობას სურს დაეხმაროს პიცის მოყვარულებს, ამიტომ ისინი პიცის მწარმოებლებს 3 ლარის სუბსიდიას აძლევენ თითოეული გაყიდული პიცისთვის.

აი, რა ხდება:

მომხმარებლებისთვის ფასები ეცემა. პიცის მწარმოებლებს ახლა შეუძლიათ ნაკლები (შესაძლოა 8 ლარი) აიღონ, რადგან ისინი მთავრობისგან 3 ლარს იღებენ. მეტი პიცა იყიდება. ვთქვათ, ახლა 100-ის ნაცვლად 130 პიცა იყიდება.

ამ დროს ჩნდება პრობლემა. ეს დამატებითი 30 პიცა არ უნდა მომზადებულიყო! ეს არის წმინდა დანაკარგი, რადგან მასზე მოთხოვნა არ არსებობს. შესაბამისად წმინდა დანაკარგი არის დანაკარგი იმ ნივთების წარმოებით, რომლებიც საზოგადოებისთვის უფრო ძვირი ჯდება, ვიდრე მათ მიერ მოწოდებული სარგებელი.

სუბსიდიები შეიძლება სასარგებლო იყოს გარკვეული ინდუსტრიების დასახმარებლად ან ნივთების ხელმისაწვდომობის გასაზრდელად, მაგრამ მათ თან ახლავს ფარული ხარჯები, ისინი ხელს უწყობენ ისეთი საქონლის წარმოებას, რომლის წარმოებაც რეალურად არ ღირს იმ ფასად, რაც მათი დამზადების ღირებულებაა. ეს ეკონომიკური დანაკარგია და საზოგადოებას საერთო ჯამში უფრო ღარიბს ხდის.

photo: Pixabay via pexels